Prvo džemre tradicionalno označava početak postepenog zagrijavanja prirode kroz tri uzastopna talasa toplote.
Prvo džemre označilo početak toplijeg perioda
Prvo džemre danas “udara” u zrak, čime simbolično započinje ciklus od tri uzastopna talasa zatopljenja koji najavljuju dolazak proljeća.
Pojam džemreta ima korijen u osmansko-turskoj i široj orijentalnoj tradiciji. Riječ potiče od turske riječi “cemre”, što znači žar ili toplinski udar. Kroz osmanski kulturni uticaj ovaj izraz postao je dio narodnog kalendara jugoistočne Evrope, gdje se i danas koristi kao oznaka za postepeno buđenje prirode.
Prema predaji, prvo džemre “udara” u zrak, drugo u vodu, a treće u zemlju. Time se simbolično opisuje redoslijed zagrijavanja prirode, od atmosfere prema tlu.
Prvo džemre 2026 i datumi ostalih talasa
Prema računanju za 2026. godinu, prvo džemre pada 19. februara, drugo 26. februara, dok treće džemre dolazi 5. marta. Narodni kalendar ove datume ne vezuje za sat i minut, jer je riječ o iskustvenom modelu praćenja prirodnih ciklusa, a ne o službenoj meteorološkoj prognozi.
U nekim predajama navodi se da nakon trećeg džemreta “zemlja počinje disati”, što označava brže omekšavanje tla i pokretanje sokova u biljkama. Treće džemre u zemlju često se posmatra i kao signal da se može započeti sa sijanjem određenih kultura.
Prvo džemre i završnica hamsina
Dolazak prvog džemreta poklapa se i sa završnim danima hamsina, perioda poznatog po suhom i toplijem vremenu koje traje oko pedeset dana tokom zime. U narodnom vjerovanju, upravo zadnjih deset dana hamsina najavljuju prelomni trenutak između zime i ranog proljeća.
U tom kontekstu, prvo džemre ima dodatnu simboliku, ono predstavlja prijelaz iz dugog zimskog perioda u fazu postepenog buđenja prirode. Iako savremena meteorologija drugačije tumači klimatske promjene, narodni kalendar i dalje čuva ovaj izraz kao dio kulturnog nasljeđa.
Prvo džemre tako ostaje simbol početka toplijeg perioda, podsjetnik na vrijeme kada su ljudi prirodu posmatrali pažljivije i kroz iskustvo prenosili znanje s generacije na generaciju.
Tatabrada.ba/RTV Slon
